Анджей Бетлєй

Матеріал з Тернопедії
Перейти до: навігація, пошук


Мистецтвознавець, музейник
Анджей Тадеуш Бетлєй
Анджей Бетлєй на світлині
Анджей Бетлєй на світлині
Народження: 26 жовтня 1971
Краків, нині Польща
Громадянство: size Польща
Родина: одружений
Освіта: гімназія або ліцей, Ягайлонський університет
Робота: директор Національного музею в Кракові
Наукова діяльність: автор наукових книг, статей
Відзнаки: Відзнака Голови Ради Міністрів ПР

Анджей Тадеуш Бетлєй (пол. Andrzej Tadeusz Betlej[1], нар. 26 жовтня 1971, м. Краків, нині Польща) — польський мистецтвознавець, музейник. Доктор габілітований наук гуманітарних, директор Національного музею в Кракові, експерт Національного центру науки Польщі. Серед його зацікавлень, зокрема, історія мистецтва та культових споруд й Тернопільщини, де неодноразово перебував з дослідницькою метою, у висліді чого появилося багато його наукових праць.

Життєпис

Анджей Тадеуш Бетлєй народився 26 жовтня 1971 року в м. Кракові (Польська Народна Республіка, нині Польща).

Очевидно, що закінчив або гімназію, або ліцей, що дозволило вступити та закінчити відділ історії мистецтва Ягайлонського університету (Uniwersytet Jagielloński, ЯУ) у рідному місті. Певний час працював на посаді ад'юнкта Інституту історії мистецтва ЯУ. 1999 року здобув науковий ступінь доктора (захистив працю, написану під керівництвом професора Яна Островського). 28 січня 2011 Рада Історичного відділу ЯУ надала йому ступінь доктора габілітованого. З академічного року 2012/13 працював на посаді директора Інституту історії мистецтва ЯУ; став ініціатором скликання постійної конференції директорів Інститутів історії мистецтва Польщі (2013). Від 1 січня 2016 працює на посаді директора Національного музею в Кракові.

Закордонний стипендіат: Фундації на користь польської науки (2002, Zentralinstitute fur Kunstgeschichte, Мюнхен); Kościuszko Foundation (2003, The Getty Research Institute, Лос-Анджелес), неодноразово Фундації з Бжезя Лянцкороньських, Міністерства культури і Національної спадшини, Державного департаменту США (в рамках The International Visitor Leadership Program). Двічі отримав дослідницькі гранти в рамках Національної програми розвитку гуманістики.

Член Комісії історії мистецтва Польської Академії Знань (Polska Akademia Umiejętności), Товариства істориків мистецтва (2003-2008 — член головного виділу), Польського товариства досліджень XVIII століття. У 2012—2015 член-експерт Комітету наук про мистецтво Польської академії наук і Національного комітету історії мистецтва (обраний на теперішню каденцію, 2016—2019). Від 2014-го член наукової ради Інституту історії мистецтва ПАН, член Комітету евалюації наукових осередків (каденція 2015-2018). Член Рад музеїв: Королівського музею на Вавелі, народних музичних інструментів у Шидловцю, Окружного музею в Бидгощі, Національного музею в Кельцях, Музею Чорторийських у Пулавах, Ради справ Музеїв та місць національної пам'яті при міністрі культури і національної спадщини (2018-2021). Є експертом Національного центру науки.

Від січня 2012 був головним редактором часопису «Modus. Prace z historii sztuki». Член видавничих рад часописів «Teka Lubelska» i «Sztuka Polski Środkowej. Studia», «Opuscula Musealia», «Roczniki Sztuki Śląskiej». Співредактор видань «Sztuka kresów wschodnich» (T. 4-7; Краків, 1994-2012, «Materiały do dziejów sztuki i kultury XVII i XVIII wieku» (T. 1-6, Краків, 2016-), книг: «Praxis atque theoria. Studia ofiarowane profesorowi Adamowi Małkiewiczowi» (Краків, 2006), «Fides Ars Scientia. Studia dedykowane pamięci Księdza Kanonika Augustyna Mednisa» (Тарнів, 2008), «Między Wrocławiem a Lwowem. Sztuka na Śląsku, w Małopolsce i na Rusi Koronnej w czasach nowożytnych» (Вроцлав, 2011), «Ornament i dekoracja dzieła sztuki» (Краків, 2015), «Velis quod possis. Studia z historii sztuki ofiarowane Profesorowi Janowi Ostrowskiemu» (Краків, 2016).

На Тернопільщині неодноразово перебував, починаючи з 1992 року, разом з професорами Яном Островським, Єжи Ковальчиком, докторами Пйотром Красним, Якубом Сітом, вивчаючи мистецьку спадщину та культові споруди (головно римо-католицькі). Його маґістерська робота була пов'язана з костелом бернардинів у Збаражі, а докторська присвячена митцю-єзуїту Павелові Ґіжицькому.

Разом із заступником директора національного закладу культури «Королівський замок на Вавелі» Єжи Тадеушем Петрусем надали наукові консультації та організаційну допомогу працівникам Національного Києво-Печерського історико-культурного заповідника під час розробки проекту «Відтворення надгробного пам’ятника князю Костянтину Острозькому в Успенському соборі Національного Києво-Печерського історико-культурного заповідника»[2].

Маґістр Аґата Двожак (Agata Dworzak) під його керівництвом написала дисертацію на здобуття наукового ступеня доктора на тему «Działalność Polejowskich — lwowskiej rodziny artystycznej w drugiej połowie XVIII wieku»[3].

Відзнаки

  • Відзнака ім. кс. проф. Щенсного Детльоффа за рішенням Товариства істориків мистецтва (за докторську працю, 1999)
  • Відзнака Голови Ради Міністрів ПР (2000)
  • Відзнака ім. проф. Єжи Лозіньського (2005)
  • Відзнака ректора ЯУ (2011, 2014, 2015)
  • Відзнака ARS QUAERENDI Малопольського воєводства за значну діяльність з розвитку та популяризації культури

Доробок

Одним з головних наукових інтересів д-ра Бетлєя є архітектура та різьба східних околиць першої Речі Посполитої, зокрема Східної Галичини. Серед праць, зокрема:

Тематично пов'язані з Тернопільщиною

  • Rzeźby Jana Jerzego Pinsla i jego kręgu z kościoła parafialnego w Budzanowie // Biuletyn Historii Sztuki. 1995
  • Uwagi na temat działalności budowlanej jezuitów oraz Pawła Giżyckiego SJ na południowo-wschodnim pograniczu Rzeczypospolitej. 1998
  • Antoni Osiński // Słownik Artystów Polskich. T. 6. Warszawa 1998
  • Kościół jezuitów w Krzemieńcu. Uwagi na temat autorstwa i genezy architektury oraz relacji architekt-fundator. 2000
  • Uwagi na temat twórczości architektonicznej Pawła Giżyckiego. Zarys katalogu dzieł. 2000
  • Uwagi na temat twórczości architektonicznej Marcina Urbanika // Modus: prace z historii sztuki 3. 2002
  • Paweł Giżycki SJ: architekt polski XVIII wieku. Kraków 2003
  • Kościoły o palladianizujących fasadach w dawnym województwie podolskim i kijowskim // Sztuka kresów wschodnich. T. 5. Kraków 2003 (разом з Magdaleną Młodawską)
  • Uwagi na temat niektórych zespołów lwowskiej rzeźby rokokowej: Brzeżany // Там само
  • Castrum doloris Józefa Potockiego // Матеріали міжнародної науково-практичної конференції „Станиславівська колегіата: між минулим і майбутнім” (до 300-річчя побудови: 1703-2003, Івано-Франківськ 2003
  • Polejowski Jan, Polejowski Maciej, Polejowski Piotr (усі три) // Słownik artystów polskich i obcych w Polsce działających, zmarłych przed 1966 r., malarze, rzeźbiarze, graficy. T. VII
  • Rzeźby doktorów Kościoła z Budzanowa // Zbiory Muzeum Diecezjalnego w Łucku, cz. I, Rzeźba / oprac. A. Betlej, M. Biernat, M. Kurzej, W. Walanus. Kraków 2006
  • Kościół p.w. Św. Mikołaja i klasztor OO. Bernardynów w Brzeżanach // Materiały do dziejów sztuki sakralnej na ziemiach wschodnich dawnej Rzeczypospolitej / red. J. K. Ostrowski. Cz. 1 : Kościoły i klasztory rzymskokatolickie dawnego województwa ruskiego. Kraków 2007. T. 15
  • Kościół parafialny p.w. Matki Boskiej Królowej Polski w Koniuchach // Там само
  • Kościół parafialny p.w. Podwyższenia Krzyża Świętego w Kozłowie // Там само
  • Kościół parafialny p.w. Św. Michała Archanioła w Kaczanówce // Materiały… Kraków 2008. T. 16
  • Kościół parafialny w Kujdańcach // Там само
  • Kościół p.w. Niepokalanego Poczęcia Najśw. Panny Marii i rezydencja ks. Jezuitów w Tarnopolu // Там само
  • Epitafia w kościele Jezuitów we Lwowie // Ars. Fides. Scientia. Księga pamiątkowa dedykowana pamięci Księdza Kanonika Augustyna Mednisa / red. A. Betlej, J. Skrabski. Tarnów 2008
  • Kościół parafialny p.w. Matki Boskiej Królowej Karmelu w Horodnicy // Materiały… Kraków 2009. T. 17
  • Kościół parafialny p.w. Narodzenia Najśw. Marii Panny w Kobyłowłokach // Там само
  • Kościół parafialny p.w. Niepokalanego Poczęcia Najśw. Marii Panny w Liczkowcach // Там само
  • Kaplica publiczna w Młyniskach // Там само
  • Kościół p.w. Wniebowzięcia Najśw. Panny Marii i klasztor OO. Karmelitów w Trembowli // Там само
  • SIBI, DEO, POSTERITATI. Jabłonowscy a sztuka w XVIII wieku (Краківська книжка місяця, грудень 2010)
  • Kościół parafialny p.w. Narodzenia Najśw. Panny Marii w Korościatynie // Materiały… Kraków 2010. T. 18
  • Kościół parafialny p.w. Św. Trójcy w Uściu Zielonym // Там само
  • Osiński Antoni // Encyklopedia Katolicka. Lublin 2010. T. 14
  • Polejowscy: Jan, Maciej // Encyklopedia Katolicka. Lublin 2011. T. 15
  • Pałac w Wiśniowcu w świetle inwentarzy staropolskich // Materiały do Dziejów Kultury i Sztuki XVII i XVIII Wieku / (разом з A. Dworzak, A. Markiewicz). 2016

Інші

  • Kilka uwag na temat przekształcenia kaplicy Lipskich przy katedrze krakowskiej w XVIII wieku (in Pol ish). Artifex Doctus. Studia ofiarowane profesorowi Jerzemu Gadomskiemu
  • Zbiór augsburskich «rycin ornamentalnych» z XVIII wieku
  • Nieznany projekt nagrobka Jana Aleksandra Lipskiego // Studia Waweliana
  • Badania sztuki ziem wschodnich dawnej Rzeczypospolitej po 1989 roku
  • Jesuits architecture in Polish-Lithuanian Commonwealth in 1564-1772
  • Niech przyjdzie tutaj Witruwiusz ze wszystkimi swoimi następcami. Kilka uwag na temat kościoła i kolegium Jezuitów w Ostrogu
  • Nagrobek Jabłonowskich w kościele Jezuitów we Lwowie // Folia Historiae Artium. Seria Nowa
  • «Abrysy budowli w róznych sposobach y ksztaltach»: zbiór XVIII-wiecznych rysunków architektonicznych.
  • Kościół OO. Bernardynów w Zasławiu. Źródła archiwalne do dziejów wystroju późnobarokowego // Biuletyn Historii Sztuki
  • Drzewo genealogiczne rodu Sapiehów, 1724. Kraków, 2017
  • Arbor celsissimae Domus Jablonovianae, 1755. Kraków, 2017
  • Polish art collections in Brühl’s time. The case of the collection of Joseph Alexander Jabłonowski, 2017
  • Paolo Romano. Berlin: De Gruyter, 2017
  • Mistrz bez warsztatu/warsztat bez mistrza // Wiadomości ASP, 2017
  • Velis quod possis: studia z historii sztuki ofiarowane profesorowi Janowi Ostrowskiemu // A. Betlej, K. Brzezina-Scheuerer, A. Dworzak, M. Fabiański, P. Krasny, Kraków, 2016
  • Oprawy artystyczne uroczystości okazjonalnych we Lwowie w XVIII wieku: próba rekonesansu. Kraków, 2016
  • Przykłady wykorzystania znaku herbowego w fundacjach biskupa Andrzeja Stanisława Załuskiego (komunikat). Kraków, 2016
  • Giacomo Baston: nieznany architekt na usługach Janusza Ostrogskiego // A. Betlej, M. Walczak. Rzeszów, 2016
  • Pałac w Teofilpolu w świetle inwentarzy XIX-wiecznych (Materiały do Dziejów Kultury i Sztuki XVII i XVIII Wieku; 4), 2016
  • Bernard Meretyn. Berlin, 2016
  • Pałac w Cucułowcach w świetle inwentarza pośmiertnego Jerzego Stanisława Dzieduszyckiego z 1731 roku / A. Betlej, A. Markiewicz, Kraków, 2016
  • Przeobrażenia społeczno-ekonomiczne gminy Zarszyn w okresie transformacji systemowej kraju. 2015
  • Collegium Iuridicum / S. Sroka, M. Szyma, A. Betlej, A. Dworzak, W. Bałus. Kraków, 2015
  • Ornament i dekoracja dzieła sztuki: studia z historii sztuki / J. Daranowska-Łukaszewska, A. Dworzak, A. Betlej. Warszawa, 2015
  • Osiemnastowieczne ornamentalne «Klebebandy» w zbiorach polskich. 2015
  • Collegium Iuridicum (разом з W. Bałus, A. Dworzak, M. Szyma, Sroka, Stanisław). Kraków, 2015
  • «Kopersztychów niechaj zażywa»: uwagi na temat oddziaływania augsburskich «rycin ornamentalnych»: zarys problematyki i perspektywy badawczej. Kraków, 2014
  • Abrys, delineatio, kopersztych… czyli «przednie rysowane, godne poszanowania, dobrych magistrów rysunki»: projekty dzieł małej architektury ze zbiorów krakowskich / A. Betlej, A. Dworzak, 2014
  • Unpublished letters of Henryk and Karol Marconi at the Getty Research Institute // Sacrum et Decorum 7. 2014
  • Kościół parafialny pw Podwyższenia Krzyża Świętego w Ratnie / A. Betlej, J. K. Ostrowski. Kraków, 2014
  • Kronika Instytutu Historii Sztuki UJ za rok 2013 // Modus: prace z historii sztuki 14. 2014
  • Stare tarnowskich ołtarzów abrysy // Pietas et Studium 5. 2014
  • Los Jesuitas y las artes. Nuevas investigaciones, nuevas visiones / MIÁ Zamora, JI Fernández. La Compañía de Jesús y las artes. Nuevas perspectivas de investigación … 2014
  • Nieznane listy Henryka i Karola Marconich ze zbiorów the Getty Research Institute / Unpublished letters of Henryk and Karol Marconi at the Getty Research Institute // Sacrum et Decorum 7. 2014
  • Materiały do dziejów sztuki sakralnej na ziemiach wschodnich dawnej Rzeczypospolitej. Kraków 2014
  • Kronika Instytutu Historii Sztuki UJ za lata 2011-2012 // Modus: prace z historii sztuki 12. 2013
  • Fotografia we współczesnych badaniach kresowych. Kraków, 2013
  • Królowanie na prowincji: kilka refleksji na temat ceremoniału na dworach magnackich w XVIII wieku. Łódź, 2013
  • Jerzy Paszenda SJ (1932-2012) // Biuletyn Historii Sztuki 75 (1), 163-165. 2013
  • Jerzy Paszenda-prawdziwy badacz. Kraków 2013
  • Sztuka kresów wschodnich / A. Betlej, A. Markiewicz. Kraków 2012
  • Baranek (i lwy): przykłady wykorzystania znaku herbowego w dekoracjach artystycznych w XVIII wieku. Częstochowa: Jasnogórska Fundacja Pro Patria, 2012
  • Kościół pw ŚŚ. Piotra i Pawła oraz dawne kolegium ks. Jezuitów. Kraków 2012
  • Kościół pw św. Andrzeja Apostoła i klasztor OO. Bernardynów. Kraków 2012
  • Wstęp / A. Betlej, A. Markiewicz. Kraków, 2012
  • Резиденція равського воєводи Станіслава Вінцентія Яблоновського в Кривині у світлі першоджерел. Rìvne, 2012
  • Kościół pw św. Michała Archanioła (Nawiedzenia Najśw. Panny Marii) i klasztor OO. Karmelitów Trzewiczkowych (pierwotnie OO. Karmelitów Bosych). Kraków, 2012
  • La arquitectura jesuítica: actas del simposio internacional, Zaragoza, 9, 10 y 11 de diciembre de 2010 / MIA Zamora, JI Fernández, JFC Mainar Instituto Fernando El Católico, 2012
  • Nowe źródła do kaplicy Wiśniowieckich we Lwowie. 2011
  • Między Wrocławiem a Lwowem: sztuka na Śląsku, w Małopolsce i na Rusi Koronnej w czasach nowożytnych, 2011
  • Wystawa «Mirabili disinganni. Andrea Pozzo (Trento 1642-Vienna 1709). Pittore e architteto gesuita», Rzym, Palazzo Pioli, 4 marca-2 maja 2010 // Modus: prace z historii sztuki 10, 188-189, 2011
  • Nieznane projekty z Archiwum Potockich z Krzeszowic. Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego, 2011
  • Wstęp / A. Pelczar. Prace Komisji Historii Nauki Polskiej Akademii Umiejętności, 5, 2010
  • Kilka uwag o pewnym osiemnastowiecznym obrazie z kościoła Dominikanów w Lachowcach. 2009
  • Adama Bochnaka studia nad lwowską rzeźbą epoki rokoka // Adam Bochnak. Naświetlanie rzeźby lwowskiej, 28-34, 2008
  • Fides ars scientia: studia dedykowane pamięci Księdza Kanonika Augustyna Mednisa / A. Betlej, J. Skrabski. Muzeum Okręgowe, 2008
  • Dyskusja po referacie Ryszarda Marciniaka «Związki Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk z polskimi ośrodkami naukowymi w okresie zaborów» // Prace Komisji Historii Nauki PAU 8, 309-315, 2007
  • Dyskusja po referacie Jana Mietelskiego «Prace nad ruchami i figurą Księżyca w Obserwatorium Krakowskim» // Prace Komisji Historii Nauki PAU 8, 129-132, 2007
  • Przykłady oddziaływania wzorów Giovanniego Battisty Montany i Bernardino Radiego w sztuce polskiej XVII i XVIII wieku. 2007
  • Pusz, Jan. 2007
  • Praxis atque theoria: studia ofiarowane profesorowi Adamowi Małkiewiczowi / W. Bałus, J.K. Ostrowski, P. Krasny, A. Betlej. 2006
  • Jan Stanisław Jabłonowski a sztuka w świetle jego pamiętników // Barok 13 (2 (26)), 163-186, 2006
  • «Niech przyjdzie tutaj Witruwiusz ze wszystkimi swoimi następcami»: kilka uwag na temat kościoła i kolegium jezuitów w Ostrogu // Roczniki Humanistyczne 54 (4), 2006
  • Рецензія на публікацію: «Andrzej Betlej. Paweł Giżycki SJ architekt polski XVII wieku». - Kraków: Towarzystwo naukowe Societas Vistulana, 2003. - 399 s., 236 il. / О. Батихан. Записки Наукового товариства імені Шевченка. — Т. CCХLІХ. Праці Комісії …, 2005
  • Kościoły i klasztory Lwowa / (ek) [Ewa A. Kamińska] // Spotkania z Zabytkami, 2005
  • Neo-style na Kresach / A. Gniotek, A. Betlej, M. Biernat, K. Brzezina, P. Krasny, J.K. Ostrowski, … // Art & Business: gazeta aukcyjna 17 (7-8 (177-178)), 2005
  • Dyskusja po referacie Michała Hellera i Janusza Mączki „Krakowska filozofia przyrody w okresie międzywojennym” // Prace Komisji Historii Nauki PAU 6, 244-251, 2004
  • Kilka uwag na temat budowy kościoła Kapucynów w Lublinie na podstawie źródeł archiwalnych. Komunikat, 2004
  • Some Remarks on Giacomo Briano's Designs for the Extension of St John's Church in Jaroslaw // MODUS, Prace z Historii Sztuki (MODUS, Studies on Art's History), 23-32, 2004
  • Lubelskie dzieła Bartłomieja Bernatowicza / J. Sito, A. Betlej, 2004
  • Kilka uwag na temat projektów rozbudowy kościoła Sw Jana w Jarosławiu autorstwa Giacomo Briana // Modus: prace z historii sztuki 5, 2004
  • Capponi, Francesco, 2003
  • Appunti sui disegni del gesuita Giacomo Briano // Il disegno di architettura 27, 17-24, 2003
  • Jakub Sito: Thomas Hutter, rzeźbiarz późnego baroku, Warszawa-Przemyśl 2001:[recenzja] / A. Betlej, J. Sito // Modus: prace z historii sztuki 4. 2003
  • Eine Initiative zur Inventarisierung der römisch-katholischen Sakralbauten in der Westukraine / A. Betlej, O. KOZYR. Universitätsbibliothek Heidelberg. 2003
  • Die Bernhardinerkirche St. Andreas in Lemberg/L'viv-kunsthistorische Stichworte // Kunstchronik 56 (6), 289-290, 2003
  • «Lwowskie» projekty Giacoma Briana a fasada krakowskiego kościoła Świętych Piotra i Pawła. 2002
  • Some Remarks on Marcin Urbanik's Architectural Work // MODUS, Prace z Historii Sztuki (MODUS, Studies on Art's History), 5-26, 2002
  • Konferencja poswiecona rzezbie rokokowej: Lwóv, 11-12. V. 1995 r. Warszawa, 1995
  • Kosciól OO. Bernardynów w Zaslawiu: zródla archiwalne do dziejów wystroju póznobarokowego. Warszawa, 1995
  • Konferencja poświęcona rzeźbie rokokowej. Lwów, 11-12. V. 1995 r. // Biuletyn Historii Sztuki, 1995

Примітки

Посилання

Зауваги